بررسی حجم خون برای تشخیص بعضی از بیماری هابه تشخیص پزشک با کمک پزشکی هسته ای، با دقت بالایی، انجام می شود.

در بیماری هایی چون پلی سیتمی ورا، تشخیص زودهنگام، تاثیر مثبتی در درمان دارد مخصوصا که خود بیماری، عوارض مشخصی را نشان نمی دهد.

در این گزارش مروری به بررسی حجم نمونه خون زنی ۶۳ ساله توسط رادیوداروها می پردازیم تا با روند کار، آشنا شویم.

 

گزارش موردی بررسی حجم خون

تشخیص:

پلی سیتمی ورا (نوعی بیماری خونی میلوپرولیفراتیو است که در آن مغز استخوان بیش از حد موردنیاز گلبول قرمز می‌سازد)

تاریخچه مختصر:

زن ۶۳ ساله با حملات ایسکمیک گذرا اما متناوب.

 

شرح حال کامل بررسی حجم خون

تاریخچه کامل:

زن ۶۳ ساله با پلی سیتمی، هماتوکریت محیطی ۷۵ درصد و علائم حملات ایسکمیک گذرا و متناوب.

بیمار شب گذشته تحت فلبوتومی ۴۳۰ میلی لیتری قرار گرفت.

 

رادیوداروهای مورد استفاده:

  • ۱۹٫۵ uCi Cr-51 گلبول های قرمز اتولوگ نشاندار شده, IV.
  • ۴٫۲ uCi I-125 آلبومین سرم انسانی, IV.
  • ۶ قطره SSKI.

 

نتایج آزمایش بررسی حجم خون:

نتایج (خلاصه شده به صورت پررنگ) برای تفسیر مهم تر هستند.

محاسبات تکراری برای تعیین نتیجه و بررسی های متقاطع، اطمینان از اعتبار را نشان می دهد.

  • هماتوکریت اصلاح شده (peripheral): نمونه ۱۰ دقیقه ای: ۶۹%
  • RBC mass (ml/kg): اندازه‌گیری شده، (۱۰ دقیقه): ۷۳٫۱ (زیر نرمال: ۱۵٫۲، میانگین: ۲۰٫۳، بالای نرمال: ۲۵٫۳)
  • حجم پلاسما (ml/kg): اندازه‌گیری شده، (۱۰ دقیقه): ۴۴٫۴ (زیر نرمال: ۲۴٫۸، میانگین: ۳۳٫۰، بالای نرمال: ۴۱٫۳)
  • هماتوکریت کل بدن: (۱۰ دقیقه) ۶۲٫۲
  • کل بدن/هماتوکریت وریدی (F-cell ratio) (10 دقیقه) ۰٫۹۰

 

آزمایش حجم خون بیمار:

  • زن ۶۳ ساله با وزن: ۸۳ کیلوگرم، و BSA: 1.97
  • هماتوکریت اصلاح شده (peripheral):
  • نمونه ۱۰ دقیقه ای: ۶۹٪
  • نمونه ۲۰ دقیقه ای: ۶۹٪

بررسی حجم خون بر اساس روش رقیق سازی است:

حجم = (مقدار تزریق) / (غلظت ردیاب رقیق شده)

 

شرح آزمایش

  • برای بررسی حجم خون، گلبول های قرمز با Cr-51 برچسب گذاری می شوند.
  • حجم پلاسما با آلبومین سرم انسانی نشاندار با I-125 ارزیابی می شود.
  • برای اطمینان از اینکه تنها Cr-51 موجود در گلبول‌های قرمز است، خون نشان‌دار سانتریفیوژ می‌شود.
  • سپس قبل از تزریق مجدد،شسته می‌شود (ماده رویی پلاسما برداشته و با سالین مجدداً ساخته می‌شود).
  • پس از تزریق داخل وریدی رادیودارو، نمونه ها در ۱۰ و ۲۰ دقیقه پس از تزریق برداشته می شوند.
  • نمونه ها در well counter (دستگاهی است که برای اندازه گیری رادیواکتیویته در نمونه های کوچک استفاده می شود)، اندازه گیری می شوند.

 

بررسی حجم خون

 

عوامل ایجاد خطا در آزمایش

اینکه دو ایزوتوپ مختلف به طور همزمان اندازه گیری می شوند، مشکلات اندازه گیری جزئی ایجاد می کند.

دو پنجره انرژی متفاوت برای این دو ایزوتوپ تنظیم می شود، اما مقداری از یک ایزوتوپ در پنجره انرژی دیگری وجود دارد.

انرژی فوتون گامای Cr-51 بسیار بیشتر از I-125 است. بنابراین، از Cr-51 به پنجره I-125 می افتد.

میزان وقوع این امر را می توان با اندازه گیری فعالیت در پنجره I-125 از یک استاندارد Cr-51 فعالیت شناخته شده، تعیین کرد.

سپس برای جبران این پراکندگی می توان یک ضریب متقاطع اصلاحی مشخص کرد.

فعالیت Cr-51 در نمونه های خون در ضریب متقاطع ضرب می شود و سپس از اندازه گیری در پنجره I-125 کم می شود.

بررسی حجم خون پیچیده است و بنابراین شانس زیادی برای خطا وجود دارد.

 

آلودگی با یک رادیودارو دیگر (به ویژه Tc-99m) که به راحتی می تواند وارد شود:

بطور مثال فقط مقدار کمی از این رادیودارو روی دستکشی که به طور ناخواسته وارد نمونه می شود می تواند باعث افزایش چشمگیر شمارش شود.

اگر نمونه مشکوک به نرخ شمارش بالا کاذب باشد، ویال ممکن است پس از تأخیر مجدداً شمارش شود.

مثلا یک یا دو روز بعد، زیرا هر دو Cr-51 و I-125 نیمه عمر بسیار طولانی تری نسبت به Tc-99m دارند.

 

خطای غلظت ردیاب در بررسی حجم خون

اگر در محل تزریق اکستراسیون وجود داشته باشد، غلظت ردیاب در خون کاهش می‌یابد و باعث می‌شود که حجم پلاسما اندازه‌گیری بزرگتر از آنچه هست به نظر برسد.

برعکس، اگر غلظت اندازه گیری خیلی زیاد باشد، جرم گلبول قرمز یا حجم پلاسما اندازه گیری به طور مصنوعی کاهش می یابد.

بنابراین تزریق و کشیدن نمونه های بعدی از وریدهای مختلف (ترجیحا از بازوهای مختلف) برای جلوگیری از افزایش مصنوعی غلظت اندازه گیری مهم است.

 

پلی سیتمی ورا چیست؟

پلی سیتمی ورا نوعی سرطان خون می باشد که رشد آهسته ای دارد که در سلول های مغز استخوان شروع به تولید بیش از اندازه پیش سازهای سلول های قرمز خونی می نمایند.

بنابراین این افزایش سلول های قرمز خونی می توانند باعث بروز مشکلاتی مانند غلیظ شدن خون و ایجاد لخته گردند.

میزان شیوع این نوع سرطان خونی نادر بوده و برخی از افراد ممکن است سال ها از وجود آن در خود بی اطلاع باشند.

اگر چه دلیل قطعی برای این بیماری هنوز شناخته نشده است ولی محققان بر این باورند که یک جهش ژنتیکی باعث بروز پروتئین های غیر طبیعی می گردد.

این پروتئین ها مانع از توقف رشد سلولی گردیده و از طرفی به رشد بیش از حد سلول های قرمز خونی دامن می زنند.

 

علائم بیماری

  • سردرد
  • تورم
  • خارش های بدنی
  • ترومبوز
  • خونریزی دستگاه گوارش
  • تب
  • تعریق شدید
  •  احساس مور مور شدن
  • کاهش وزن بدون دلیل
  • خونریزی یا ایجاد کبودی
  • مشکلات بینایی و تاری دید
  • بزرگ شدن طحال
  • احساس نفخ و پری شکم

 

درمان پلی سیتمی

درمان پلی سیتمی به علت اصلی بیماری بستگی دارد. پلی ستیمی در حال حاضر درمان قطعی ندارد.

اما با کنترل شرایط و کاهش تعداد گلبول‌های قرمز و همچنین جلوگیری از بروز عوارضی مانند لخته شدن خون می‌توان تا حدودی این نوع از سرطان خون را تحت نظر داشت.

  • فلبوتومی
  • داروهایی که باعث کاهش سلول‌های خونی می‌شوند
  • بازدارنده‌های  JAK2

 

منبع: gamma