عوارض اسکن هسته ای برای زنان باردار و جنین، تا چه حد می تواند خطرناک باشد؟

این پرسش بسیاری از افرادی است که به توصیه پزشک و برای تشخیص یا درمان، ملزم به استفاده از اسکن هسته ای می شوند.

قبل از انجام هرگونه اسکن در زنان در سنین باروری، می بایست احتمال بارداری و توجیه معاینه مد نظر قرار گیرد.

اقدامات احتیاطی برای جلوگیری یا به حداقل رساندن تابش دریافتی جنین، توسط کمیسیون بین المللی حفاظت رادیولوژیکی، قانون گذاری می شود.

 

برای پذیرش خانم در سنین باروری برای اسکن هسته ای چه ملاحظاتی لازم است؟

برای ارزیابی احتمال بارداری، برای درمان های پزشکی هسته ای، باید با دقت و توسط پزشک یا تکنسین، با بیمار صحبت شود.

باید هنگام تجویز، هنگام پذیرش و قبل از تزریق رادیودارو، از بیمار در مورد احتمال بارداری سوال شود.

بسیاری از بیماران فکر می کنند که پرتودهی زمان تصویربرداری با دوربین گاما اتفاق می افتد و ممکن است تا پس از تجویز رادیودارو به بارداری احتمالی یا شیردهی اشاره نکنند.

بنابراین، قبل از تجویز رادیوداروها، لازم است هر زن در سن باروری با شرایط زیر، باردار در نظر گرفته شود.

  • دوره قاعدگی که به تاخیر افتاده
  • داشتن حالت های بارداری
  • اگر چرخه قاعدگی نامنظم باشد، بهتر است قبل از اسکن، تست بارداری انجام شود
  • در شرایطی که بیمار عمل هیسترکتومی یا بستن لوله های رحمی را دارد، نیازی به انجام تست نیست.
  • در مورد نوجوان هایی با سن باروری، باید به دقت این مورد بررسی شود

 

با توجه به عوارض اسکن هسته ای، آیا می توان پس از آن باردار شد؟

گاهی اوقات، پس از معاینه یا درمان پزشکی هسته ای، ممکن است بیمار باردار شود یا تصمیم به بارداری بگیرد.

کمیسیون بین‌المللی حفاظت رادیولوژیک (ICRP) برای بارداری پس از اسکن، توصیه های زیر را دارد:

  • تا زمانی که دوز رادیونوکلئیدهای باقی‌مانده کمتر از 1 میلی‌گری نشده، باردار نشوند.
  • برای درمان با رادیوداروی ید توصیه می شود، 6 ماه پس از آن، باردار نشوند.
  • درمان با رادیوداروهایی که با 59Fe (برای مطالعات متابولیسم) شناخته می شوند، توصیه می شود، 12 ماه پس از آن، باردار نشوند.
  • استفاده از رادیوداروهایی که با 75Se (برای تصویربرداری آدرنال) شناخته می شوند، توصیه می شود، 12 ماه پس از آن، باردار نشوند.
  • این رادیوداروها، نیمه عمر طولانی فیزیکی و مدت اقامت طولانی در بدن، دارند.

 

عوارض اسکن هسته ای بر مادر باردار

 

آیا اسکن پزشکی هسته ای در بارداری مجاز است؟

حاملگی یک مانع برای روش های اسکن هسته ای زنان باردار و شیرده، به ویژه روش های تشخیصی کوتاه مدت شامل رادیونوکلئیدها نیست.

البته اگر توجیهات بالینی قوی وجود داشته باشد و جایگزین مناسبی برای این تشخیص یا درمان پزشکی هسته ای، پیدا نشود.

رادیونوکلئیدها در بافت های بدن زنان به جنین میرسد اما هیدراتاسیون مادر و دفع مکرر می تواند دوزی که به جنین منتقل می شود را کاهش دهد.

جنین از دو روش پرتوگیری می شود:

  • انتقال از جفت و توزیع رادیوداروها در بافت های جنین
  • تابش خارجی ناشی از رادیواکتیویته در اندام ها و بافت های مادر

خواص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی رادیوداروها از عوامل مهم در انتقال احتمالی جفت هستند.

استفاده از فعالیت‌های کوچک ‌تر و زمان‌ های اسکن هسته ای زنان باردار و شیرده طولانی‌تر می ‌تواند دوز جذب شده برای جنین را کاهش دهد.

البته اگر مادر خیلی بیمار نباشد و بتواند بی حرکت بماند.

 

آیا زن باردار می تواند با رادیونوکلئید درمان شود؟

یک زن باردار نباید با یک ماده رادیواکتیو تحت درمان قرار گیرد، مگر اینکه برای نجات جان او نیاز به درمان با رادیونوکلئید باشد.

که در این صورت، دوزی که جذب می شود و خطری که برای جنین وجود دارد، تخمین و به بیمار منتقل می شود.

تجویز پزشک ممکن است شامل ختم بارداری باشد.

 

عوارض اسکن هسته ای و شیر مادر

اکنون سوالی که مطرح می شود این است: آیا رادیو داروها به شیر مادر منتقل می شوند؟

در انجام  اسکن هسته ای از زنان باردار و شیرده می خواهند که شیردهی خود را مشخص کنند (شیر مادر یا شیرخشک).

زیرا بسیاری از رادیوداروها می‌توانند از طریق شیر مادر به نوزاد منتقل شوند.

قطع شیردهی برای این نوع اسکن، حداقل برای مدتی (با توجه به دز و رادیوداروی دریافتی و نوع بیماری) توصیه می شود.

بعد از همه رادیوداروهای 131I  و 125I  به جز هیپورات، شیردهی معمولاً به مدت 3 هفته قطع می شود.

برای 22Na، 67Ga و 201T1، بهتر است شیردهی به مدت 12  ساعت متوقف شود.

 

منبع: iaea.org (International Atomic Energy Agency)