حفاظت فردی در پزشکی هسته ای، یک بحث مهم و حیاتی است زیرا در این نوع از تصویربرداری از مواد پرتوزا برایدرمان و تشخیص، استفاده می شود.

بهتر است افرادی که در مواجه با تشعشعات هستند، ضوابط کار با پرتو در مراکز پزشکی هسته ای را مطالعه نمایند.

ابتدا می پردازیم به تعاریف مهم پزشکی هسته ای:

  • رادیواکتیو : مواد رادیواکتیو از اتم های ناپایداری تشکیل می شوند و سه نوع تابش رادیواکتیو وجود دارد ذرات آلفا ، ذرات بتا و پرتوهای گاما
  • اکتیویته : این خاصیت را که ایزوتوپهای ناپایدار اتمها ذراتی از خود گسیل می کنند را خاصیت رادیواکتیویته می گویند.
  • ایزوتوپ : اگر دو اتم عدد اتمی یکسانی داشته باشند، ولی عدد جرمی شان متفاوت باشد می شوند ایزوتوپ همدیگر.
  • رادیوایزوتوپ : به ایزوتوپ های ناپایدار و پرتوزای یک عنصر، رادیو ایزوتوپ می گویند.
  • رادیودارو: از ترکیب هسته های رادیو ایزوتوپ ناپایدار با کیت های دارویی خاص، رادیودارو تولید می گرد.

 

خطاهای رایج در زمینه حفاظت فردی در پزشکی هسته ای

  • تجویز رادیوداروی اشتباه مثال تزریق گالیوم به جای تالیوم
  • خطا در احضار بیمار منجر به تزریق اشتباه
  • خطا در کانت رادیو دارو
  • عدم اطلاع از تزریق بیمار توسط همکاران
  • پخش رادیودارو در منطقه کاری

 

عوارض تشعشعات یونیزان پرتوها

آسيب ها به اثرات زودرس و ديررس تقسيم بندي شده اند .

اثرات زودرس در حفاظت فردی :

پرتـوگيري قسـمتي از بـدن بـه ميـزان بـيش از 100 راد که بـه عارضـه شـديدي منجـر مـي گـردد.

به طور كلي آسيب هـاي ناشـي از پرتـوگيري حـاد برحسب افزايش مقدار پرتو به سه گروه تقسيم مي شوند :

  • آسيب هاي مراكز خونسار : كاهش تعداد گلبولهاي سفيد خون ،كـاهش پلاكتهـاي خـون ، كـاهش و بـدنبال آن توقف كامل فعاليت مراكز مغز استخوان
  • آسيب هاي دستگاه گوارش : آسيب به بافت پوششي دستگاه گوارش، اسهال خوني و علایمی مانند كاهش وزن و عفونت داخلي و سرانجام مرگ فرد
  •  آسيب هاي اعصاب مركزي : عدم تعادل عصبي ، ناهماهنگي و بي نظمي حركت ماهيچه ها ، حساسيت زياد و سـرانجام مـرگ

 

حفاظت فردی

 

اثرات ديررس (تأخيري)

ژنتيكي : اشعه يونيزان مي تواند سبب بروز تغييرات ژني و ايجاد صدمات كروموزومي گردد .

اثرات سرطانزايي: فـاز نهفتـه بين مواجهه با اشعه يونيزان و بـروز سـرطان حـدودا 10 سـال يـا بيشـتر اسـت.

مرگ زودرس: شواهد بسياري وجود دارد كه افرادي كه به علت شغلشـان تحـت تـأثير پرتوهـاي يونساز هستند عمر متوسط آنها كمتر از ديگران است .

توجه: البته با حفاظت فردی صحيح در مورد افرادي كـه تحـت تـابش شغلي مي باشند مي توان اين اثر را به نحو قابل توجهي كاهش داد

 

تشخیص آلودگی و نحوه رفع آن

در مبحث محافظت فردی در پزشکی هسته ای، دو نوع آلودگی داریم:

  • آلودگی فردی
  • آلودگی تجهیزات و سطوح

 

آلودگی فردی در حفاظت فردی

  • آلودگی فردی می تواند ناشی از استفراغ و یا خونریزی و هر مایعی که از بدن بیمار به بیرون تراوش کند باشد.
  • در مرحله اول باید مواد تراوش شده را به سرعت از بدن دور نمود و در صورت امکان لباسهای الوده را از بدن جدا نمود.
  • سپس ناحیه آلوده را با آب فراوان بشویید و از مواد شوینده مناسب چون صابون و شامپو استفاده کنید
  • استفاده از دستکش مناسب الزامی می باشد و لباسهای الوده در محلی دور از دسترس سایرین قرار می گیرد
  • چنانچه به فرد دیگری در رفع آلودگی کمک می کنید حتما از روپوش سربی و عینک و شیلد استفاده نمایید.
  • دقت کنید از شستن بیش از حد و خراشیدن پوست جلوگیری کنید
  • ناحیه الوده حتما بعد از شستشو مانیتور شود
  • هنگام شستشو چشم ها و صورت و لبها در اولویت هستند
  • موها را به طرف پشت سر بشویید تا الودگی به صورت منتقل نشود
  • بعد از شستشو جهت جلوگیری از ترک خوردن پوست و نفوذ مواد رادیواکتیو از کرم و مرطوب کننده ها استفاده نمایید
  • در کلیه موارد ایجاد الودگی مسوول فیزیک بهداشت را به سرعت در جریان قرار دهید.

 

رفع آلودگی سطوح

  • مرور زمان
  • پوشاندن
  • جابجایی
  • شستشو
  • برداشت مواد

 

ایزوالسیون بیمار و حفاظت فردی در برابر تشعشع

  • جهت تصویر برداری تشخیصی در پزشکی هسته ای به بیمار مواد رادیواکتیو تزریق می گردد از این به بعد بیمار به عنوان منبع تولید پرتوهای یونیزان می باشد
  • خون و ادرار بیمار بیشترین حامل پرتوهای یونیزان هستند.
  • بیمار باید جدا از سایر افراد قرار گیرد
  • عامل فاصله از بیمار بسیار مهم است
  • در مواقع ضروری مثل گرفتن فشار و یا خون گیری و . . . زمان را به حداقل برسانید
  • روپوش سربی و عینک و شیلد نقش موثری دارند
  • از حفاظ های سربی استفاده کنید
  • در صورت امکان از سرویس دستشویی جدا استفاده شود
  • ترشحات بدن بیمار حامل مواد رادیو اکتیو هستند
  • پاک شدن بدن بیمار به صورت فیزیولوژیک و واپاشی می باشد.