پزشکی هسته ای (Nuclear Medicine) یکی از روش های تشخیصی- درمانی ارزشمند در طب، است که در سال ۱۸۹۵ با کشف اشعه X و در سال ۱۹۳۴ با کشف مواد رادیواکتیو آغاز گردید.

اولین استفاده کلینیکی مواد رادیواکتیو، در سال ۱۹۳۷ جهت درمان لوسمی در دانشگاه کالیفرنیا در بروکلی بود. بعد از آن در سال ۱۹۴۶ با استفاده از این مواد توانستند در یک بیمار مبتلا به سرطان تیروئید از پیشرفت این بیماری جلوگیری کنند.

تا سال ۱۹۵۰ کاربرد کلینیکی مواد رادیواکتیو رواج نیافت. طی سال های بعد از آن، متخصصین و فیزیکدانان به این واقعیت پی بردند که می توان از تجمع رادیو داروها در ارگان هدف، تصاویری از آن تهیه نمود و یا به درمان بافت آسیب دیده کمک کرد.

در اواسط دهه ۶۰، مطالعات بسیاری در زمینه طراحی تجهیزات لازم برای این هدف، آغاز گردید و در سال ۱۹۷۰ توانستند با روش جاروب نمودن از ارگان های دیگر بدن مانند کبد و طحال، تومورهای مغزی و مجاری گوارشی تصاویری را تهیه کنند.

در دهه ۱۹۸۰ از رادیو داروها جهت تشخیص بیماری های قلبی استفاده شد و هم اکنون نیز از پزشکی هسته ای با اطمینان بسیار بالایی، در درمان، تشخیص و پیگیری روند درمان بیماری ها استفاده می گردد.

 

وقایع مهم و مؤثر بر رشد پزشکی هسته ای

  • ۱۸۹۶: هنری بکرل (Henri Becquerel)اشعه ساطع شده از اورانیوم را کشف کرد.
  • ۱۸۹۷: ماری کوری (Marie Curie) این تابش را رادیواکتیویته نامید.
  • ۱۹۰۱: هنری الکساندر دانلوس (Henri Alexander Danlos) و یوگن بلاچ(Eugene Bloch) ، رادیوم را در تماس با ناراحتی پوستی توبرکولوز قرار دادند.
  • ۱۹۰۳: الکساندر گراهامبل (Alexander Graham Bell) جایگذاری منبع اورانیوم در داخل و یا نزدیکی بافت تومورال را پیشنهاد کرد.
  • ۱۹۱۳: فردریک پروسچر (Frederick Proescher) برای اولین بار مطالعه درمان بیماری های مختلف را توسط تزریق وریدی اورانیوم بنیان نهاد.
  • ۱۹۲۴: جرج هوسی (Georg Hevesy)، کریستینسن (Christiansen)و لومهولت (Lomholt)، اولین ردیاب رادیواکتیو را بر روی حیوانات آزمایش نمودند.
  • ۱۹۳۶: جان لارنس (John Lawrence)، اولین کاربرد کلینیکی رادیونوکلوئیدهای خاص را در درمان لوسمی بنیان نهاد.
  • ۱۹۴۰: راکفلر (Rockefeller) اولین سیکلوترون را جهت تولید رادیوایزوتوپ های ویژه پزشکی در دانشگاه واشنگتن اختصاص داد.
  • ۱۹۴۶: ساموئل سدلین (Samuel Seidlin)، لئو مارینلی (Leo Marinelli)و الینور اشری (Eleanor Oshry)، یک بیمار با سرطان تیروئید را با I-131 درمان کردند.
  • ۱۹۴۷: بندیکت کاسن (Benedict Cassen)یُد رادیواکتیو را جهت تشخیص و افتراق ندول های بدخیم و خوش خیم تیروئید بکار برد.

 

 

روند وقایع پس از تایید FDA

  • ۱۹۵۱: سازمان دارو و غذای آمریکا (FDA) استفاده از I-131 را برای بیماری های تیروئید تأیید کرد. این اولین مصوبه FDA در رابطه با رادیو ایزوتوپ ها بود.
  • ۱۹۵۴: دیوید کول (David Kuhl)یک سیستم ثبت فوتونی را برای اسکن رادیونوکلئیدها اختراع کرد. این پیشرفت، پزشکی هسته ای را هم جهت با رادیولوژی به سمت پیشرفت های بیشتر هدایت نمود.
  • ۱۹۶۲: دیوید کول (David Kuhl) بازسازی تصاویر توموگرافی نشر شده را ابداع نمود. بعدها این روش SPECT/PET نام گرفت. تعمیم این روش در رادیولوژی همان CT می باشد.
  • ۱۹۶۳: FDA تنظیم ملزومات و قوانین داروهای جدید مرتبط با رادیو داروها را به سازمان انرژی اتمی واگذار کرد.
  • ۱۹۷۰: FDA اعلام نمود که با توجه به کاربردهای این مواد، رادیو داروها را می توان با عنوان دارو خطاب کرد.
  • ۱۹۷۱: سازمان پزشکی آمریکا، پزشکی هسته ای را به عنوان یکی از شاخه های طب، به رسمیت شناخت.
  • ۱۹۷۳: ویلیام استراس (William Strauss)، تست ورزش را به عنوان اسکن میوکارد معرفی کرد.
  • ۱۹۷۶: جان کیز (John Keyes)اولین دوربین SPECT را طراحی نمود و رونالد جازاک اولین هد دوربین SPECT را طراحی کرد.
  • ۱۹۸۱: مچ(Mach) از مواد رادیواکتیو جهت تصویربرداری از تومورها استفاده کرد.
  • ۱۹۸۲: استیو لارسون (Steve Larson) و جف کاراسکوایلو (Jeff Carrasquillo)بیماران سرطانی ملانومای بدخیم را تحت درمان قرار دادند.
  • ۱۹۸۹: FDA اولین رادیو داروی پوزیترون را جهت تصویربرداری پرفیوژن ملانوما تصویب نمود.
  • ۱۹۹۲: FDA اولین رادیو داروی آنتی بادی را جهت تصویربرداری از تومور تصویب کرد.

 

پزشکی هسته ای 6

پزشکی هسته ای در ایران

استفاده از مواد پرتوزا در پزشکی در ایران با سنجش مقدار یُد رادیواکتیو در سال ۱۳۳۹به وسیله یک شمارشگر گایگر در آزمایشگاه پیمان مرکزی دانشکده علوم پزشکی تهران آغاز گردید.

در این راستا، یک کارشناس بریتانیایی به نام Malcolm Cuthbert Nokes  سهم بزرگی در پیشرفت کار پزشکی هسته‌ای در ایران ایفا کرد. با یاری وی، دکتر نظام مافی برای اولین بار در سال ۱۳۴۰ با یک پویشگر تیروئید، تحقیقاتی را به انجام رسانید و پایه‌های پزشکی هسته‌ای را در ایران بنا نهاد.

در سال ۱۳۴۶، مرکز پزشکی هسته ای و تحقیقات غدد مترشحه داخلی دانشگاه تهران تاسیس شد که در واقع اولین و قدیمی ترین مرکز پزشکی هسته‌ای کشور محسوب می‌شود. امکانات این بخش در آن زمان در حد یک دستگاه دوربین انگر بود که تدریجاً مجهزتر گردید.

 

تاریخچه انجمن پزشکی هسته ای ایران

  • تاریخ تاسیس انجمن: ۱۳۷۸
  • فایل اساسنامه انجمن: دریافت
  • تعداد اعضای تائید شده انجمن: ۱۱۴ نفر.
  • تعداد اعضای در انتظار تائید انجمن: ۳ نفر.

 

لیست رشته‌های مجاز برای عضویت در انجمن:

  1. پزشکی هسته ای (تخصص)
  2. داروسازی هسته ای (دکترای تخصصی  (PhD))
  3. فیزیک پزشکی (دکترای تخصصی  (PhD))
  4. فیزیک پزشکی (کارشناسی ارشد)