اسکن استخوان (Bone Scan) یک آزمایش تصویربرداری در پزشکی هسته‌ای است که به تشخیص و پیگیری درمان انواع مختلفی از بیماری های استخوان کمک می کند.

در دردهای اسکلتی غیر قابل توضیح، عفونت استخوانی یا صدمه به استخوان که از طریق اشعه ایکس استاندارد قابل مشاهده نباشد، نیاز به اسکن هسته ای استخوان است.

از این روش برای تشخیص متاستاز سرطانی از محلی دیگر چون پروستات یا سینه به استخوان نیز استفاده می شود.

این تصویربرداری ویژه، یک فرایند پرتو شناسی است که با هدف شناسایی نواحی دچار تغییرات فیزیکی و شیمیایی درون استخوان به کار می رود.

چه مواقعی اسکن استخوان تمام بدن درخواست می شود؟

این آزمایش به تغییرات موجود در متابولیسم استخوان بسیار حساس است و در موارد زیر ممکن است توسط پزشک، درخواست شود :

  • تعیین مرحله سرطان قبل از درمان و ارزیابی تاثیر درمان پس از فرایند درمانی
  • دردهای استخوانی با علت ناشناخته
  • شکستگی حاد
  • تعیین سن شکستگی
  • آرتروز
  • بیماری پاژه استخوان
  • سرطان منشا گرفته در استخوان
  • سرطانی که از موقعیت های دیگر به استخوان رسیده است (متاستاز)
  • شناسایی و یا ارزیابی عفونت مفاصل یا استخوان (استئومیلیت)
  • دیسپلازی فیبری
  • خونرسانی ضعیف به استخوان ها یا مرگ بافت های استخوانی(نکروز آواسکولار)
  • ارزیابی آسیب استخوان در موقعیت هایی که تصویر برداری اشعه ایکس قادر به شناسایی آن ها نیست.

 

اسکن استخوان 2

 

قبل از اسکن، چه کارهایی انجام شود؟

  • مادران باردار و شیرده مجاز به انجام اسکن نیستند.
  • بیمار باید تمام اشیاء فلزی مانند جواهرات را از بدن خود دور کرده و یک لباس مخصوص بیمارستانی را بپوشد.
  • نیازی به ناشتا بودن یا دریافت داروی آرام بخش نیست.
  • اگر بیمار حساسیت به دارو ها، مواد حاجب یا ید دارد باید به پزشک خود اطلاع دهد.
  • لیست دارویی که بیمار مصرف می کند، از جمله ویتامین ها و مکمل های گیاهی، در اختیار پزشک قرار داده شود.
  • زنانی که در حال شیردهی هستند باید یک یا دو روز پس از اسکن از شیر خشک استفاده کنند تا اینکه رادیو از بدن آنها خارج شود.
  • داروی حاوی بیسموت مانند Pepto-Bismol ، استفاده از مواد حاوی کنتراست باریم، آزمایش اشعه ایکس، می توانند در نتایج اسکن استخوان اختلال ایجاد کنند.

 

اسکن استخوانی چیست؟

ماده رادیواکتیو همیشه در حال تجزیه و تبدیل شدن به عناصر دیگر است و این تجزیه موجب ساطع شدن اشعه گاما می شود.

پس هر جایی که ماده رادیواکتیو باشد، اشعه گاما تابش می شود و هرچه میزان تراکم ماده رادیواکتیو در بافتی بیشتر باشد، میزان تابش اشعه رادیواکتیو از آن بافت بیشتر است.

برای انجام اسکن هسته ای یا اسکن رادیوایزوتوپ یک ماده رادیواکتیو به درون جریان خون بیمار تزریق می شود.

ماده رادیواکتیو پس از تزریق شدن به بدن بیمار و جذب در محل آسیب دیده یا ضایعه دار شروع به تابش اشعه گاما می کند.

مدتی پس از تزریق (معمولا چند ساعت) بیمار در مقابل یک دوربین مخصوص قرار می گیرد. این دوربین اشعه گامای تابیده شده از بیمار را دریافت کرده و آنرا تبدیل به یک عکس میکند.

گرچه ماده رادیواکتیو به توسط تمام بافت های بدن جذب می شود نقاطی از بدن که ضایعه دارند، مقدار بیشتری از ماده رادیواکتیو را به خود جذب کرده و در نتیجه تابش اشعه گاما از این نقاط بیشتر است.

به علت تابش بیشتر اشعه از این نقاط صفحه حساس عکاسی که اشعه به آن برخورد می کند تیره تر می شود پس تصویر این نقاط بر روی عکس تیره تر دیده می شود.

 

Radioisotope scan

 

مراحل انجام اسکن

در تصویر برداری هسته ای، مانند اسکن قلب یا اسکن تیروئید، مقدار بسیار اندکی از مواد رادیواکتیو (ردیاب یا ماده نشان دار) به رگهای فرد تزریق می شود.

قسمت هایی از بدن که در آن سلول ها و بافت ها خودشان را به سرعت ترمیم می کنند، مقدار بیشتری از ردیاب تزریق می شود.

اسکن شامل هردو مورد از تزریق و اسکن واقعی است:

 

تزریق: در اسکن استخوان

  • ردیاب به داخل رگ های بازوی بیمار تزریق خواهد شد.
  • زمان بین تزریق و اسکن متفاوت است و به دلیل اسکن شما بستگی دارد.
  • در برخی از موارد، اسکن بلافاصله بعد از تزریق انجام می شود.
  • برای اینکه ماده نشان دار گردش کند و توسط استخوان ها جذب شود، بیمار باید دو الی چهار ساعت منتظر بماند.
  • در این مدت از بیمار خواسته می شود تاچند لیوان آب بنوشد.

 

اسکن:

  • بیمار بر روی یک میز مخصوص دراز می کشد
  • این فرآیند بدون درد است.
  • اسکن کل اسکلت های بدن معمولا کمتر از ۳۰ دقیقه طول می کشد. اسکن بخش های محدود بدن به زمان کمتری نیاز خواهد داشت.
  • معمولا یک اسکن استخوان سه فازی انجام می شود.
  • تعدادی از تصاویر به محض تزریق ردیاب گرفته می شود، کمی بعد از تزریق نیز تصویر دیگری گرفته می شود و در نهایت تصاویر بعدی دو الی چهار ساعت بعد گرفته می شود.
  • برای اینکه برخی از استخوان های بدن به خوبی مشاهده شود، پزشک ممکن است تصویربردای اضافی به نام تک فوتون انتشار توموگرافی کامپیوتری (SPECT) را پیشنهاد دهد.
  • این تصویر بردای می تواند به آنالیز شرایطی که در عمق استخوان ها یا مکان های مختلف وجود دارد کمک کند.
  • برای انجام تصویر برداری SPECT دوربین به دور بدن فرد می چرخد و به هنگام چرخش تصاویر مختلفی نیز گرفته می شود.
  • این نوع تصویر برداری ۳۵ دقیقه طول می کشد.

 

خطرات اسکن هسته ای استخوان چیست؟

مقدار رادیو نوکلئید تزریق شده در ورید ها به قدری اندک است که به انجام اقدامات احتیاطی در مقابل پرتو ها نیاز نیست. تزریق این ماده ممکن است اندکی ناراحت کننده باشد.

ردیاب یا ماده نشان داری که در اسکن استخوان مورد استفاده قرار میگیرد، تابش کمتری نسبت به سی تی اسکن تولید می کند.

احتمال بروز واکنش حساسیتی به این ماده، نادر اما امکان پذیر است. بیمارانی که به دارو ها، مواد حاجب یا لاتکس حساسیت دارند باید پزشک خود را از این موضوع آگاه کنند.

فیلم اسکن هسته ای استخوان

 

منبع فیلم: YouTube (dr.paulien mayaert)